Polasaí Bulaíocht

Daingnigh BOM 25-10-2011

Sainmhíniú ar Bhulaíocht

Sainmhíniú: Is éard atá i gceist le bulaíocht ná iompar míchuí leanúnach bíodh sé briathartha, fisiceach nó eile, a dhéanann duine amháin nó níos mó, go díreach nó go hindíreach, ar dhuine nó ar dhaoine eile a lagaíonn ceart dhínit phearsanta an duine aonair. Tabhair ar aire: Ní chóir é seo a mheascadh le greanntaíocht a tharlaíonn mar chuid de ghnáth-idirghníomhaíocht shóisialta idir daltaí nó leis an ngnáthbhainistíocht seomra ranga gairmiúil a dhéanann múinteoirí.

Cineálacha iompair a mheastar a bheith míchuí:

  • Náiriú; lena n-áirítear ag glaoch ainmneacha, tagairtí do chumas acadúil srl.
  • Imeaglú; lena n-áirítear comharthaíocht choirp ionsaitheach.
  • Deisiú teanga, anaithnid nó eile. 
  • Mí-úsáid chorpartha nó bagartha. 
  • Teanga ionsaitheach nó gháirsiúil. 
  • Jóc urghránna; bíodh sé ó bhéal nó trí ríomhphost, teachtaireacht téacs srl. 
  • Íospairt; lena n-áirítear focail atá thar a bheith pearsanta.
  • Eisiacht agus leithlisiú.
  • Ionsá trí chur isteach ar earraí pearsanta nó taisceadáin.
  • Dualgais míréasúnta mífhabhracha a shannadh arís agus arís eile.
  • Sprioc-amanna agus tascanna míréasúnta arís agus arís eile.
  • Bagairtí, lena n-áirítear éilimh ar airgead.
  • Ráflaí, béadán, claontagairt nó magadh i leith cáile aon duine aonair.
  • Ráitis naimhdeacha nó ghránna a dhéanamh faoi ghnéaschlaonadh daoine. s

Tá sé beartaithe go labhrófar le gach rang, chun na treoirlínte seo a phlé.

Seo a leanas na hábhair a ndéanfar plé orthu:

  • Sainmhíniú ar iompar bulaíochta
  • Cineálacha bulaíochta 
  • Éifeachtaí bulaíochta
  • Comharthaí agus siomtóim go bhfuil iompar bulaíochta ar siúl 
  • Tréithe d’iompar bulaíochta
  • Áiteanna ar dóigh go dtarlóidh bulaíocht 
  • Straitéiseacha chun dul i ngleic le bulaíocht

Cibearbhulaíocht

I gcás ciberbhulaíocht oibreoimid i ndáil leis na tuismitheoirí agus má mheastar go bhfuil sé riachtanach comhoibreoimid leis an nGarda Síochána. Ach is iad na tuismitheoirí nó caomhnóirí a bheidh freagrach as eachtra a thuairisciú leis an nGarda Síochána más mian leo sin a dhéanamh.

Nósanna imeachta chun déileáil le híobartaigh/bulaíocht agus smachtbhannaí a chur ar iompar bulaíochta

Smachtbhannaí

Na nósanna imeachta chun déileáil le hiompar bulaíochta:

Áirítear ar na smachtbhannaí;

  • Conradh dea-iompair
  • Pribhléidí a tharraingt siar
  • Smachtbhannaí eile a meastar a bheith cuí
  • Fionraíocht
  • Díbirt

(a) Tabharfar comhairliúchán do dhaltaí a bheidh ag gabháil d’iompar bulaíochta dianseasmhach agus déanfar teagmháil le tuismitheoirí/caomhnóirí.

(b) D’fhéadfadh fionraíocht a bheith mar thoradh ar iompar bulaíochta tromchúiseach lena bhaineann ionsaí fisiceach ar dhuine eile ar áitreabh scoile.

D’fhéadfaí cruinniú speisialta den Bhord Bainistíochta a thionóil chun todhchaí aon dalta a ghabhann d’iompar den chineál sin a chinneadh.

Comhoibreoidh na húdaráis scoile le tuismitheoirí a mhéid is féidir, ní féidir leo freagracht a ghlacadh as iompar na ndaltaí lasmuigh den scoil nó de ghnáthuaireanta scoile.

 

Nósanna imeachta do thuismitheoirí a bhfuil a páiste nó a pháiste ag fulaingt de bharr iompair bhulaíochta

Ba chóir do na tuismitheoirí sin:

  • Nádúr an iompair bhulaíochta a thaifeadadh m.sh fisiceach nó briathartha.
  • A shuíomh cén uair agus cén áit a tharlaíonn an bhulaíocht.
  • A fhiosrú cibé ar spreag a páiste nó a pháiste an t-iompar bulaíochta.
  • A fhiosrú cibé an ndearna a páiste nó a pháiste iarracht déileáil leis an iompar bulaíochta.
  • Dul i gcomhairle leis an leas-phríomhoide/príomhoide nuair a tharlaíonn bulaíocht dhianseasmhach nó an-tromchúiseach.

Tuismitheoirí daltaí atá ag gabháil d’Iompar Bulaíochta

Ba chóir do thuismitheoirí:

  • Iarracht an fáth a bhfuil a p(h)áiste ag gabháil do bhulaíocht a fháil amach.
  • A chinntiú go ngabhfaidh a p(h)áiste leithscéal leis an dalta a bhfuil bulaíocht á d(h)éanamh air nó uirthi.
  • Cabhrú lena p(h)áiste athmheasúnú a dhéanamh ar a (h)iompar.
  • Caighdeán a gcaidreamh féin leis an bpáiste a mheas.
  • Comhairle a fháil ón treoirchomhairleoir más gá.
  • Smachtbhannaí cuí a chur i bhfeidhm.
  • Foláireamh a thabhairt don pháiste stop a chur leis an mbulaíocht sa todhchaí.
  • Comhoibriú go hiomlán leis na húdaráis scoile.

Nóta

  • Tosaíonn roinnt daltaí ag gabháil d’iompar bulaíochta i ndiaidh imeachta áirithe mar bhás/bhreith nó a tuismitheoirí ag scaradh óna chéile.
  • Tá tuismitheoirí a fhaigheann eolas maidir le hiompar bulaíochta freagrach as na húdaráis scoile agus an Gharda Síochána a chur ar an eolas cibé a bhfuil a p(h)áiste féin páirteach ann nó nach bhfuil.
  • Tugtar comhairle do thuismitheoirí go ngearrfaidh an scoil smachtbhannaí sa chás ina gcruthaítear go bhfuil iompar bulaíochta ag tarlú.

 

Treoirlínte do Thuismitheoirí

Tugann na comharthaí/siomtóim seo a leanas le fios go bhfuil páiste ag fulaingt de bharr bulaíochta:

  • Imní faoi thaisteal chuig an scoil nó ón scoil – ag iarradh ar thuismitheoirí iad a thabhairt ann no a phiocadh suas, an bealach a thaistealaíonn siad chun na scoile a athrú, gnáthamanna taistil chuig agus ón scoil a sheachaint.
  • Diúltú dul ar scoil nó freastal ar an scoil, maidhtseáil.
  • Meath ar fheidhmíocht oideachasúil, gan a bheith in ann díriú, ag cailleadh suim sa scoil.
  • Patrún a bhainfeadh le breoiteacht fhisiceach de ghnáth (m.sh tinnis chinn, pian sa bholg).
  • Athruithe gan míniú i ngiúmar nó iompar. Is féidir é sin a thabhairt faoi deara go háirithe sula bhfilleann siad ar an scoil i ndiaidh an deireadh seachtaine nó i ndiaidh laethanta saoire scoile go háirithe.
  • Ráitis spontáineacha nó neamhfhreagracha faoi dhaltaí eile nó faoi mhúinteoirí.
  • Earraí ar strae nó damáiste déanta dóibh.
  • Níos mó iarratas le haghaidh airgid nó goid airgid.
  • Brú craicinn nó gearrthacha gan míniú nó éadaí stróicthe.
  • Drogallach an méid atá ag cur isteach air nó uirthi a nochtadh.


Ní gá go gciallódh na comharthaí sin go bhfuil bulaíocht á dhéanamh ar pháiste. Má tharlaíonn siad in athuair nó an am céanna áfach, ba chóir iad a fhiosrú leis an méid atá ag cur isteach ar an bpáiste a fháil amach.

 

Smacht a fháil ar Bhulaíocht

Nósanna Imeachta do Mhúinteoirí

Tuairisciú

  • Cuirtear comhairle ar mhúinteoirí agus comhaltaí scoile tuairisc faoi éachtaí bulaíochta a thabhairt do Bhainistíocht na Scoile.
  • Cuirfear gach tuismitheoir ar an eolas faoin duine/daoine ar chóir dóibh labhairt leo má tá a p(h)áiste i mbun bulaíochta nó ag fulaingt dá bharr.
  • Nuair is féidir, scrúdófar bulaíocht lasmuigh den seomra ranga le gur féidir náiriú poiblí na ndaoine lena mbaineann sé a sheachaint.
  • Déanfar gach tuairisc ar bhulaíocht a dhoiciméadú i scríbhinn.
  • Labhrófar ar leithligh le gach dalta a mbaineann an eachtra leo in iarracht dá thaobh an scéil a fháil. Déanfar gach agallamh a reáchtáil le híogaireacht agus aird chuí ar chearta gach duine.
  • Má bhíonn buíon i gceist, cuirfear agallamh ar gach ball ar leithligh nó mar ghrúpa, más cuí.
  • Má chruthaítear go raibh dalta i mbun iompar bulaíochta, ba chóir a shoiléiriú dó nó di an tslí a bhfuil sé nó sí ag sárú an chóid iompair agus ba chóir iarrachtaí a dhéanamh iallach a chur air nó uirthi an eachtra a fheiceáil ó thaobh an íobartaigh.
  • Déanfar teagmháil le tuismitheoirí nó caomhnóirí an dá pháirtí atá i gceist agus déanfar socruithe bualadh leo ag am cuí.
  • Socrófar cruinnithe leantacha leis an íobartach agus leis an mbulaí lena chinntiú nár lean an bhulaíocht ar aghaidh.

 

Nósanna Imeachta do Dhaltaí

Daltaí

Ba chóid do dhaltaí nach bhfuil in ann déileáil le hiompar bulaíochta an méid seo a leanas a dhéanamh: S

(a) Tuismitheoir/Caomhnóir a chur ar an eolas

(b) Insint do chomhalta ó hÚdarás na Scoile mar

  • Múinteoir
  • Leas-Phríomhoide
  • Príomhoide
  • Comhalta foirne

Dearbhaítear an méid seo a leanas do dhaltaí a thuairiscíonn Iompar Bulaíochta:

  • Rúndacht.
  • Cur chuige mothálach ag déileáil leis an íobartach agus leis an mbulaí.

Nóta:

  • Déarfar go bhfuil dalta ar bith a thuairiscíonn Iompar Bulaíochta á hiompar féin freagrach agus gheobhaidh sé nó sí moladh.
  • Déanfar monatóireacht ar an “íobartach” agus ar an “mbulaí” thar tréimhse ama lena chinntiú nach mbeidh tuilleadh iompair do-ghlactha.