Polasaí um Cosaint Leanaí

Daingnigh BOM: 02-6-2010

Athbhreithnigh BOM: 18-10-2011

Ceapadh an polasaí seo in Eanáir 2006, i ndiaidh athbhreithiú a dhéanamh ar an gcaipéis “Children First” i 1999 agus ar na “Treoirlínte um Chaomhnú Páistí” d’iarbhunscoileanna agus and Imlitir 0065/2011

Léiríonn sé nósanna imeachta soiléire nach mór do mhúinteoirí agus do chomhaltaí foirne scoile eile a leanúint nuair atá amhras orthu nó nuair a chuirtear san airdeall iad maidir le mí-úsáid páistí féideartha.

Is é Jason Ó Mongáin Duine Caidrimh Ainmnithe na scoile.

Agus is é Ciarán Ó Máille an duine idirchaidreamh athsholáthair. Is é ról an Duine Caidrimh Ainmnithe feidhmiú mar theagmhálaí le gníomhaireachtaí lasmuigh agus le duine i mbun acmhainní le haon comhalta foirne nó oibrí deonach a bhfuil caomhnú páistí ina ábhar imní acu. Beidh sé/sí freagrach as ionadaíocht a dhéanamh ar an scoil i ngach déileáil leis na Boird Sláinte, leis an nGarda Síochána agus le páirtithe eile i dtaca le líomhaintí/ábháir imní mí-úsáide páistí. Mura mbeidh an Duine Caidrimh Ainmnithe ar fáil ní mór go ngabhfadh an duine idirchaidreamh athsholáthair/ionadaí a c(h)uid dualgas.

Ní mór go mbeadh na nithe seo a leanas ag an Duine Caidrimh Ainmnithe:

An Cháipéis Children First (ar fáil ón Roinn Sláinte & Leanaí, (láithreán gréasáin:

1. http://www.hse.ie/eng/services/Publications/services/Children/cf2011.pdf)

2. Treoirlínte um Chaomhnú Páistí d'iarbhunscoileanna ar fáil mar acmhainn.

3. http://www.staysafe.ie/circulars/cl0065_2011.pdf

Cad é Mí-Úsáid Páistí

Is féidir mí-úsáid páistí a aicmiú i 4 chineál éagsúil:

  • Faillí ar Pháistí
  • Neamart Mothúchánach
  • Mí-úsáid Chorpartha
  • Mí-úsáid Ghnéasach

(Tá sainmhíniú ar gach catagóir ar fáil sa Treoirlínte um Chaomhnú Páistí d'Iarbhunscoileanna lch. 8 & 9).

Comharthaí Mí-Úsáide a Aithint

Féadfaidh comharthaí mí-úsáide a bheith fisiceach, bainteach le hiompar nó le forbairt an pháiste. Is nuair a bhíonn níos mó ná comhartha amháin ann an leid is fearr atá ann go bhfuil mí-úsáid ag tarlú. Seo a leanas samplaí de chomharthaí mí-úsáide, ach is féidir leo seo ar fad tarlú in imthosca eile nach bhfuil mí-úsáid i gceist leo. Ní liosta iomlán é seo ar aon mhodh.

Comharthaí Fisiceacha

  • Brú craicinn gan míniú in áiteanna a bhfuil fíochán bog
  • Díobhálacha a tharlaíonn in athuair
  • Súil(e) Dubha
  • Díobhálacha don bhéal
  • Éadach stróicthe nó le smál fola
  • Dónna agus scalladh
  • Greamanna
  • Bristeacha
  • Marcanna ó huirlisí
  • Scéalta neamhréireacha, leithscéalta i dtaca le díobhálacha

Comharthaí a bhaineann le hIompar nó Forbairt

  • Iompar an pháiste ag athrú gan míniú – iad ag éirí cúlánta nó ionsaitheach
  • Iompar aischéimnitheach
  • Deacrachtaí maidir le cairde a dhéanamh
  • Gan aon mhuinín acu as daoine fásta nó iad a bheith greamaithe do dhaoine fásta
  • Feidhmiúlacht ag titim go tapa
  • Tuiscint, iompar nó teanga mí-chuí maidir le cúrsaí gnéis
  • Drogall a gcuid éadaí a bhaint díobh
  • Drogall orthu dul abhaile
  • Athrú i bpatrún

Áirítear ar na comharthaí iompair agus fadhbanna mothúchánacha áirithe a thugann mí-úsáid pháistí i bpáistí níos sine (10 mbliana d’aois +) le tuiscint athrú sa ghiúmar (m.sh. dúlagar, gan a bheith in ann cumarsáid a dhéanamh), imeacht ón baile, mí-úsáid substaintí (e.g. drugaí, alcóil, tuaslagóirí) féin- chiorrú, iarrachtaí ar fhéinmharú, ógchiontacht, maidhtseáil, neamhord itheacháin agus leithlisiú. Ní mór gach comhartha a bhaineann le himthosca an pháiste a mheas go cúramach. Páistí a bhfuil Leochaileachtaí Speisialta ag dul dóibh m.sh. páistí a bhfuil mí-chumais ag dul dóibh nó atá scartha óna dteaglach agus atá ag brath ar dhaoine eile chun aire a thabhairt dóibh. Ba chóir do gach pearsanra scoile dul i gcomhairle le codanna ábhartha de ‘Children First’ agus teagmháil a dhéanamh leis an Duine Caidrimh Ainmnithe má bhíonn imní orthu go ndearnadh mí- úsáid ar pháiste, go bhfuil mí-úsáid á dhéanamh ar pháiste nó go bhfuil an baol ann go ndéanfar mí- úsáid ar pháiste.

Luaitear i dtreoirlínte Childen First gur chóir i gcónaí fógra a thabhairt do Bhord Sláinte áit a mbíonn amhras réasúnta nó ábhar imní réasúnta ann go ndearnadh mí-úsáid ar pháiste, go bhfuil mí- úsáid á dhéanamh ar pháiste nó go bhfuil an baol ann go ndéanfar mí-úsáid ar pháiste. Luaitear na heiseamláirí seo a leanas mar chinn a bheadh ina n-ábhar imní réasúnta:

  • Comhartha sainiúil ón bpáiste go ndearnadh mí-úsáid air nó uirthi.
  • Cuntas ó dhuine a chonaic an mí-úsáid á dhéanamh ar an bpáiste.
  • Fianaise, mar ghortú nó iompar, atá ag teacht le mí-úsáid agus nach móide gur tharla sé ar aon bhealach eile.
  • Aon ghortú nó iompar atá ag teacht le mí-úsáid agus le míniú neamhchorthach araon ach a bhfuil táscairí comhthacaíochta ag baint leis a threisíonn an imní gur cás mí-úsáide é - m.sh patrún gortuithe, míniú dochreidte, comharthaí eile mí-úsáide, iompar mífheidhmiúil; agus
  • Fianaise chomhsheasmhach, thar tréimhse ama, go bhfuil leanbh ag fulaingt de bharr neamart mothúchánach nó fisiceach.

Conas déileáil le heolas a nochtann páistí

  • Bí deastuisceanach agus mothálach agus tú ag a m(h)uinín a choinneáil. Mínigh dó nó di go mb’fhéidir go gcaithfí an t-eolas a roinnt le daoine fásta eile. Ná tabhair aon ghealltanas dó nó di maidir le haon rud nach féidir seasamh leis (e.g. gealltanas nach n-inseoidh tú d’aon duine eile).
  • Seo a leanas an chomhairle a chuireann Treoirlínte maidir le Cosaint Páistí ar phearsanra scoile nuair a nochtann páistí faoin mhí-úsáid leo.

Tá sé tábhachtach déileáil le haon líomhain mí-úsáide ar bhealach mothálach agus inniúil trí éisteacht leis an bpáiste agus cabhrú leis nó léi a f(h)adbh a insint, seachas agallamh a chur ar an bpáiste maidir le sonraí faoin méid a tharla:

  • Tá sé tábhachtach go bhfanfá ar do shuaimhneas agus gan freagairt thobann a thabhairt. Éist go hatruach agus tabhair aird ar an méid atá á rá ag an bpáiste.
  • Ba chóir a thuiscint gur chinn an páiste an scéal tábhachtach seo a insint agus gur ghlac sé nó sí riosca mór chun é sin a dhéanamh. Ba chóir go mbeadh an próiseas dearfach le nach mbeidh faitíos ar an bpáiste labhairt leis na daoine sin atá bainteach.
  • Ba chóir go mbeadh tuiscint ag an bpáiste nach féidir aon eolas a choinneáil faoi rún.
  • Níor chóir aon ráiteas daorbhreithiúnach faoin duine a bhfuil an líomhain á dhéanamh ina leith.
  • Níor chóir an páiste a cheistiú ach amháin nuair nach mbíonn an t-eolas a thugann sé nó sí soiléir. Ba chóir treoircheisteanna a sheachaint. Ba chóir ceisteanna oscailte, neamhshonracha a úsáid mar “An féidir leat é sin a mhíniú dom?”
  • Ba chóir go dtabharfaidh léargas éigin don pháiste faoin méid a tharlóidh ag an bpointe sin, mar an t-eolas a chur in iúl don Duine Caidrimh Ainmnithe, do thuismitheoirí/caomhnóirí, don Bhord Sláinte nó don Gharda Síochána fiú. Ba chóir a thabhairt ar aird go bhféadfadh sé go ndearnadh bagairt ar an bpáiste agus go bhfuil sé nó sí leochaileach ag an bpointe seo.
  • Déan taifead den mhéid a nochtadh láithreach bonn ina dhiaidh ag úsáid focail an pháiste féin, a mhéid is féidir.

Taifead a choinneáil

Nuair atáthar ag déileáil le mí-úsáid páistí féideartha ba chóir taifead i scríbhinn a choinneáil ar an eolas ar fad atá ar fáil. Ní mór do phearsanra pé ní atá tugtha faoi deara acu agus an té a thug faoi deara é a nótáil. Ba chóir cur síos mion a dhéanamh ar chomharthaí gortuithe fisiceacha, agus más cuí, iad a sceitseáil. Ba chóir aon chaint a dhéanann an páiste a bhíonn i gceist, nó a dhéanann aon duine eile, faoi conas a tharla gortú a chlárú, is fearr na focail a úsáideadh a lua, chomh luath agus is féidir i ndiaidh na cainte. Ba chóir an taifead a shíniú agus a dhátú agus a thabhairt don Duine Teagmhála Ainmnithe lena choinneáil.

Tá gach taifead go mór faoi rún agus ba chóir iad a stóráil go docht. Nósanna imeachta do mhúinteoirí agus do chomhaltaí foirne eile nuair a dhéantar líomhain nó má tá amhras air/uirthi faoi dhalta a bheith á m(h)íúsáid

Má fhaigheann fostaí scoile líomhain nó má tá amhras air/uirthi faoi dhalta a bheith á m(h)í-úsáid, ba chóir don fhostaí scoile, sa chéad áit, tuairisc ar an ábhar a thabhairt don Duine Teagmhála Ainmnithe sa scoil sin.
Má fhaigheann fostaí scoile líomhain nó má tá amhras air/uirthi go ndearnadh mí-úsáid ar pháiste, go bhfuil mí-úsáid á dhéanamh ar pháiste nó go bhfuil an baol ann go ndéanfar mí-úsáid ar pháiste, ba chóir don fhostaí scoile, gan mhoill, tuairisc ar an ábhar a thabhairt don Duine Teagmhála Ainmnithe. Ní mór don Duine Teagmhála Ainmnithe taifead i scríbhinn den líomhain (féach taifead a choinneáil) a thiomsú agus a stóráil in áit shábháilte d’fhonn rúndacht a choimeád. Ní mór leanúint ar aghaidh le tacaíocht na scoile a thabhairt don pháiste.

Má bhíonn an Duine Teagmhála Ainmnithe sásta go bhfuil bunús réasúnta maith leis an amhras nó an líomhain ba chóir dó nó di tuairisc ar an ábhar a thabhairt láithreach don Bhord Sláinte Ábhartha.

Ba chóir tuairisc a thabhairt i bhfoirm tuairisc phearsanta, tuairisc ar an bhfóntuairisc i scríbhinn. Cabhróidh teagmháil phearsanta leis an oibrí sóisialach an méid eolais agus is féidir a fháil faoin bpáiste agus faoin a t(h)uismitheoirí/c(h)aomhnóirí. I gcás éigeandála, nó mura mbeadh fáil ar chomhalta foirne den Bhord Sláinte, ba chóir tuairisc a chur ar aghaidh chuig an nGarda Síochána.

Moltar go gcuimseodh gach tuairisc oiread agus is féidir den eolas a lorgaítear san Fhoirm Tuairiscithe Chaighdeánach mar atá rianaithe in Aguisín 1. I gcás ina ndéantar tuairisc ar an bhfón, déanfaidh an Bord Sláinte an fhoirm sin a líonadh mar is cuí agus soláthrófar í ina dhiaidh sin.

Ba chóir don Duine Teagmhála Ainmnithe a chuireann tuairisc chuig an mBord Sláinte nó chuig an nGarda Síochána é sin a chur in iúl do thuismitheoir/do chaomhnóir murar dóigh go gcuirfeadh sin an páiste i mbaol tuilleadh. Ba chóir taifead a dhéanamh den eolas a chuirtear ar fáil do thuismitheoir/caomhnóir.

Má chinntear gan eolas a chur in iúl do thuismitheoir/do chaomhnóir ní mór taifead a dhéanamh de na cúiseanna a bhí ann gan sin a dhéanamh. Nuair a bhíonn tuairisc a bhaineann le dalta sa scoil á thabhairt don Bhord Sláinte ba chóir don Duine Teagmhála Ainmnithe é sin a chur in iúl don Bhord Bainistíochta. Ní chóir aon sonraí sa tuairisc a nochtadh ar mhaithe le neamhainmníocht an pháiste a chosaint mura bhfuil saincheisteanna ann a chaithfidh an Bord Bainistíochta aghaidh a thabhairt orthu. Nuair a bhíonn imní ar phearsanra faoi pháiste ach nach bhfuil an Duine Teagmhála Ainmnithe cinnte ar chóir tuairisc ar an ábhar a thabhairt don Bhord Sláinte, ba chóir dó/di comhairle a fháil ó Oibrí Sóisialach ar Dualgas. Ba chóir go mbeadh sé/sí soiléir go bhfuil sé/sí ag lorg comhairle agus ní ag tabhairt tuairisce, agus dá réir sin nach bhfuil gá go dtabharfadh sé/sí mionsonraí a d’aithneodh an duine. Más é comhairle an oibrí sóisialach é gur chóir atreorú a dhéanamh ba chóir don Duine Teagmhála Ainmnithe cloí leis sin. Má chinneann an Duine Teagmhála Ainmnithe i ndiaidh dó/di cainteanna eolacha a bheith aige/aici leis an Oibrí Sóisialach ar Dualgas nár chóir ábhair imní an chomhalta foirne a chur ar aghaidh chuig an mBord Sláinte, ba chóir ráiteas soiléir a thabhairt don chomhalta foirne, i bhfoirm scríbhinn, maidir leis na cúiseanna nach bhfuil gníomh á dhéanamh.

Ba chóir a insint don comhalta foirne má go bhfuil lánchead aige/aici tuairisc a dhéanamh díreach chuig an mBord Sláinte má tá sé/sí fós in amhras trí úsáid a bhaint as foirm tuairiscithe chaighdeánach (Aguisín 1). Beidh tuairiscí den chineál sin clúdaithe ag an Acht um Chosaintí do Dhaoine a Thuairisceoidh Drochúsáid Leanaí, 1998.

Ní mór cloí i gcónaí le rúndacht agus gan í a phlé ach amháin i measc na bpáirtithe a luaitear thuas.